معمولاً مریضیها علائمی دارند و وقتی در ما بروز میکنند، خبردار میشویم که یک چیزیمان هست و میرویم سراغ دکتر. اما همیشه اینطوریها نیست و بعضی از بیماریها مثل سرماخوردگی نیستند که با دیدن آبریزش بینی یا تب یا بیحالی به وجودشان پی ببریم. یکی از این بیماریها، پرفشاری خون یا همان فشار خون بالاست که نزد عوام به «فشار خون» هم معروف است، بدون اینکه به بالابودن آن اشارهای بکنند. از آنجا که ابتلا به پرفشاری خون جز در موارد نادر نشانهای ندارد و در واقع رفتهرفته و گاهی ناگهانی آثار سوء آن در بدن پدیدار میشود، «قاتل خاموش» نیز به آن میگویند. اما با داشتن آگاهی از چیستی این عارضه و بررسی منظم وضعیت فشار خون و رعایت اصول سبک زندگی سالم، جای هیچ ترس و هراسی نیست و قتلی هم در کار نخواهد بود!
همراه ما باشید تا دربارهی فشار خون و مسائل مرتبط آن، بیشتر بگوییم.
فشار خون چیست؟
تعریف فشار خون قابل حدس است: اگر خونی که در سرخرگها جاری است با شدت و حدت به جدارهی رگ برخورد کند، در اصطلاح میگوییم فلانی فشار خون بالایی دارد. در چنین حالتی قلب باید زور بیشتری برای پمپاژکردن خون در بدن بزند و این امر در درازمدت به رگها آسیب وارد میکند و نهایتاً ممکن است باعث ایجاد حملهی قلبی یا سکته شود. بنا به آمار سازمان بهداشت جهانی (WHO) نزدیک به یک میلیارد و 300 هزار تن در جهان گرفتار فشار خون بالا هستند و تقریباً نیمی از این جمعیت از ابتلا به آن بیخبرند.
فشار خون را با دو عدد میسنجند که با نامهای سیستولیک (انقباضی) و دیاستولیک (انبساطی) از آن یاد میکنند. فشار خون سیستولیک بیشترین فشار واردشده به رگ را به وقت انقباض یا در واقع تپش قلب اعلام میکند و فشار خون دیاستولیک کمترین فشار واردشده به رگ به وقت انبساط یا استراحت قلب در میان دو تپش. در مطلب دیگری به تفصیل به شرح فشار خون خطرناک پرداختهایم و اینجا همینقدر بگوییم که اگر عدد اول، یعنی فشار سیستولیک، از 130 و عدد دوم، یعنی فشار دیاستولیک از 80 بالاتر باشد، با پرفشاری خون مواجهایم.
اما سوال این است که آدم اساساً چرا دچار فشار خون بالا میشود؟ پاسخ برمیگردد به نوع فشار خون که در بخش بعد توضیح خواهیم داد.
انواع فشار خون کداماند و عوامل دخیل در بروز آن چیست؟
به طور کلی ما دو نوع فشار خون یا عبارت صحیحتر، پرفشاری خون داریم: فشار خون اولیه یا اصلی و فشار خون ثانویه یا فرعی.
فشار خون اولیه یا اصلی
این نوع فشار خون که رایجتر است، دلیل مشخص و روشنی ندارد و عوامل مختلفی در بروز آن دخیلاند، از جمله:
- افزایش سن
- دیابت
- چاقی و اضافهوزن
- ژنتیک و وراثت
- مصرف غذاهای پرنمک
- استعمال الکل و دخانیات
- عدم فعالیت جسمی کافی
این عوامل در کنار عوامل دیگر به تدریج موجب افزایش فشار خون و نتیجتاً آسیب به رگها شده و معضلاتی نظیر حملهی قلبی، مشکلات کلیوی و بینایی و … به دنبال خواهد داشت. همانطور که در ابتدای مطلب اشاره کردیم، فشار خون بالا جز در موارد حاد علائم خاصی ندارد و تنها را مطلعشدن از بالابودن فشار خون، وارسیکردن آن با استفاده از دستگاههای فشارسنج است. امروزه دستگاههای فشارسنج دیجیتالی متنوعی در دسترس است که افراد را از مراجعه حضوری به درمانگاهها بینیاز کرده است و به راحتی میتوان با استفاده از آنها در خانه هم به طور منظم فشار خون خود را پایش کنید.
بیشتر بخوانید: معرفی بهترین فشارسنجهای دیجیتالی خانگی
فشار خون ثانویه یا فرعی
این قسم از فشار خون بر خلاف نوع اولیه یا اصلی، علت مشخصی دارد و بر اثر مصرف برخی داروها یا بیماریهای دیگر پدید میآید، معمولاً هم به صورت ناگهانی. از جمله داروها و اختلالاتی که باعث افزایش فشار خون میشوند، عبارتاند از:
- داروهای سرکوبکنندهی سیستم ایمنی
- بعضی مسکنها و قرصهای ضد بارداری
- مواد مخدری نظیر آمفتامینها و کوکایین
- مشکلات کلیوی
- اختلالات کارکرد تیروئید
در واقع علاوه بر عواملی کلی نظیر سبک زندگی و افزایش سن و … که خطر ابتلا به پرفشاری خون را بالا میبرد و منحصر به گروه ویژهای از افراد جامعه نمیشود، گاهی عوامل خاصی مثل مصرف یک دارو یا مخدر خاص و نیز مبتلابودن به بیماریهای دیگر، مسبب بالارفتن فشار خون میشود.
راههای پیشگیری و درمان فشار خون بالا
مثل خیلی از بیماریهای دیگر، فشار خون بالا هم با پیروی از یک برنامهی زیست هوشیارنه قابل پیشگیری است و در پارهای از موارد حتی جنبهی درمانی نیز دارد. رعایت نکات زیر میتواند هم در پیشگیری و هم در علاج پرفشاری خون راهگشا باشد:
- پرهیز از خوردن خوراکیهای پرنمک
- ورزش کردن و اجرای فعالیتهای بدنی مانند پیادهروی و دویدن و شنا و …
- کاهش وزن
- اجتناب از مصرف خوارکیهای حاوی چربی اشباع
- پرهیز از مصرف الکل و سیگار
- مدیریت دلهره و استرس
- مصرف خوراکیهای حاوی پتاسیم نظیر موز و سیب زمینی
باری، در مواردی که فشار خون بالاتر از حد کنترل باشد و حتی پایبندی به نکات فوق هم کارساز واقع نشود، آن وقت استفاده از داروهای تنظیمکنندهی فشار خون ضرورت پیدا میکند و پزشک با توجه به وضعیت شما، داروی لازم را تجویز خواهد کرد.
همچنین بنگرید به: جدول فشار خون و ضربان قلب
سخن پایانی: فشار خون… بیعلامت، اما قابل سنجش
شاید تمام آنچه را در این مطلب دربارهی فشار خون بالا گفتیم، بشود در این جمله خلاصه کرد که این بیماری هیچ علامت خاصی ندارد و ممکن است هر آدمی مدتها به آن دچار باشد و خود غافل. بنابراین تنها راه مسلم پیبردن به حضور این «قاتل خاموش» در بدن، سنجش منظم فشار خون است. علاوه بر این، پیروی از یک سبک زیست سالم و پرهیز از عادات رفتاری و غذایی خطرآفرین در پیشگیری از ابتلا به این عارضه بسیار تعیینکننده است. همچنین یادآوری کنیم که ما در وایب با فراهم آوردن امکان خرید اقساطی کالا، از جمله خرید قسطی فشارسنج دیجیتالی، در تلاشیم تا به نحوی در هموارکردن مسیر تندرستی همراه شما باشیم.
برخی سوالات پرتکرار
- از کجا بفهمم فشار خونم بالاست؟
تنها راه پیبردن به فشار خون بالاست، اندازهگیری آن با دستگاه فشارسنج است. این بیماری جز در مواقع بسیار حاد که ممکن است با تپش قلب و خوندماغشدن همراه باشد، هیچ علامتی ندارد.
- آیا فشار خون ارثی است؟
بنا به پژوهشهای صورتگرفته، ژنتیک نیز در ابتلا به فشار خون بالا تأثیرگذار است و اگر در خانواده سابقهی چنین عارضهای وجود داشته باشد، احتمال ابتلا به آن بیشتر میشود.
- آیا فشار خون قابل درمان است؟
اگر فشار خون از نوع اولیه باشد، درمان قطعی ندارد، اما با مصرف داروها و رعایت موازین سلامتی قابل کنترل است. لیکن فشار خون ثانویه، معمولاً با رفع عامل افزایش فشار خون، برطرف میشود.
دیدگاهتان را بنویسید