شاعر میفرماید: «وام چنان کن که توان باز داد»! همهی ما میدانیم که وام در نظام اقتصادی در واقع وجهی است که بانک یا هر مؤسسهی مالی و اعتباری دیگری به ما قرض میدهد و ما طی مدت معلوم و معینی وعده کردهایم که آن را خردخرد یا به اصطلاح «اقساطی» برگردانیم. از قدیم هم گفتهاند الوعده وفا. حالا اگر به این وعده وفا نشود، یعنی شخص وامدار یا همان وامگیرنده، نتواند سر موعد قسطهای وام را پرداخت کند، آن وقت بایستی بابت خلف وعده، تاوان بدهد. در اصطلاحات بانکی به این تاوان، جریمه دیرکرد وام یا وجه التزام میگویند که تحت شرایطی بر فرد وامدار اعمال میشود و طبق فرمول خاصی محاسبه میشود.
در مطلب پیش رو به توضیح مفهوم دیرکرد وام، دلایل و شرایط رواداشتن جریمه بابت دیرکرد در ادای آن و همچنین نحوهی محاسبهی جریمهی دیرکرد وام میپردازیم.
جریمه دیرکرد وام یعنی چه؟
جریمه دیرکرد وام راهکاری است که بانکها برای سوق دادن مشتری به سوی بازپرداخت بهموقع اقساط وام خود اتخاذ میکنند. خیلی سادهتر اگر بخواهیم بگوییم، در واقع جریمه دیرکرد وام، پیامی است از طرف بانک مبنی بر اینکه: «اگر قسط وامات را سر ماه ندهی، جریمه میشوی.» این جریمه در کشور ما با نام «وجه التزام» نیز شناخته میشود که همانطور که از نام آن برمیآید، به معنی وجهی است که فرد وامگیرنده را ملزم میکند به پرداخت منظم اقساط. دلیل رواداشتن این جریمه و تحمیل آن، علاوه بر تضمین بازپرداخت سروقت و جلوگیری از ضرر ناشی از تأخیر در ادای وام، این است که به بانکها کمک میکند تا توان مالی خود را در عرضهی تسهیلات به دیگر مشتریان حفظ کنند.
میزان جریمه دیرکرد وام یا همان وجه التزام، معمولاً 6 درصد است و در بانکهای مختلف یکسان است؛ اما بسته به نوع وام و مبلغ آن، گاهی ممکن است متفاوت باشد. مثلاً در زمینه اعطای انواع وام بازنشستگی که در مطلبی جداگانه به آن پرداختهایم، بانکهای گوناگونی دخیلاند، که مبالغی متفاوت برای بازنشستههای ارگانهای مختلف در نظر گرفتهاند و چه بسا بسته به میزان وام، جریمه دیرکرد بهخصوصی نیز قید کرده باشند. باری، در مورد برخی وامهای حمایتی همچون وام ازدواج، استثناهایی وجود دارد و وجه التزام چنین وامهایی معمولاً رقمی ناچیز و نزدیک به صفر است. لیکن اکنون پرسش این است که جریمه دیرکرد وام چگونه و بر اساس چه فرمولی محاسبه میشود؟ در بخش بعد به این سوال پاسخ خواهیم داد.
نحوه محاسبه دیرکرد وام
چنانکه در بخش قبل گفتیم، بانکها غالباً درصد مشخصی را در فرمول محاسبه جریمه تاخیر روزانه وام لحاظ میکنند. این فرمول از این قرار است:
جریمه دیرکرد= روزهای دیرکرد × مبلغ قسط ماهانه × (365 ÷ (نرخ سود + وجه التزام))
به عنوان مثال، اگر مبلغ قسط ماهانه وام شما 650 هزار تومان باشد و 5 روز در پرداخت قسط تأخیر کنید و نرخ سود را 18 درصد و نرخ جریمه را 6 درصد در نظر بگیریم، آن وقت جریمه دیرکرد چنین میشود:
جریمه دیرکرد 5 روز تاخیر = 5 × 650000 × (365÷(18%+6%)) = 2136 تومان
البته شایان ذکر است که هر بانکی ممکن است روند مخصوص به خود را در نحوهی محاسبهی جریمهی دیرکرد پیش بگیرد و بسته به نوع وام و مبلغ قسط و تعداد روزهای تأخیر نرخ جریمهی متفاوتی را تعیین کند. لیکن به طور کل، جریمهی دیرکرد طبق قاعده و فرمول فوق محاسبه میشود. این را هم اضافه کنیم که در حال حاضر نرمافزارها و اپلیکیشنهایی نیز جهت محاسبهی جریمهی دیرکرد طراحی شده است و این فرآیند بسیار دقیقتر و سادهتر انجام میگیرد.
اما همانطور که در مثال بالا مشاهده کردید، گاهی مبلغ جریمه آنقدرها هم گزاف نیست و شاید با خود بگویید ضرر و زیان خاصی هم در صورت تأخیر در کار نیست. پس چرا حتماً باید قسط را در موعد مقرر بپردازم؟ در بخش بعد، از عواقب پرداختنکردن بهموقع اقساط برایتان میگوییم.
آیا عدم پرداخت وام عواقبی دارد؟
در ابتدای مطلب عرض کردیم که وامگرفتن هم نوعی وعدهکردن و عهد بستن است. طبیعتاً هرگاه آدمی به وعده و وظیفهی خود عمل نکند، با دو رویکرد مواجه میشود: اول تذکر، دوم اقدام. دربارهی پرداخت اقساط وام هم مسأله به همین شکل است. نخست، بانک به فرد وامدار اخطار میدهد. اگر اخطار کارساز نباشد، مبلغ قسط از حساب او کسر میشود. در صورتی که موجودی حساب کافی نباشد، در موارد حاد، امکان صدور حکم جلب شخص وامدار و حتی مصادرهی اموال وجود خواهد داشت. حال اگر پای ضامن هم در میان باشد، تمام اتفاقات مذکور، یعنی اخطار و کسر وجه و نهایتاً حکم جلب یا مسدودشدن حساب، در حق وی اعمال میشود.
باری، نکتهی مهمتر این است که دیرکرد در پرداخت وام، سابقهی بد از فرد وامگیرنده در نظام بانکی بر جای میگذارد و نام او به عنوان فرد بدحساب ثبت میشود. در چنین حالتی، بهرهمندی از تسهیلات مالی در آینده مشکل خواهد شد و چه بسا این امتیاز از فرد مشهور به بدحسابی یکسره سلب شود.
لب کلام درباره وجه التزام
وجه التزام یا همان جریمه دیرکرد وام، در واقع راهکاری بازدارنده است برای تشویق دریافتکنندگان وام تا اقساط خود را در موعد معین پرداخت کنند. البته درمورد تسهیلات حمایتی، نظیر وام ازدواج، این جریمه آنچنان سفت و سخت ترتیب اثر داده نمیشود و تا جای ممکن بر کسانی که این تسهیلات بهشان اعطا شده، آسان گرفته میشود. باری، به طور معمول، در صورت دیرکرد در ادای اقساط، مبلغی به عنوان جریمه مقرر میگردد تا ریسک ضرر و زیانهای ناشی از این تأخیر کاسته شود و به نوعی جبران مافات شود. جریمه دیرکرد وام بر اساس فرمولی محاسبه میشود که در طول مطلب به آن پرداختیم. در نهایت آنچه در مورد تأخیر در پرداخت اقساط وام بسیار حائز اهمیت است، این است که عدم پرداخت، سابقهی افراد را در نظام بانکی مخدوش میکند و چنانچه فرد در سیستم به عنوان «بدحساب» شناخته شود، بعدها در دریافت سایر تسهیلات با مشکل مواجه خواهد شد.
سوالات متداول
آیا وجه التزام با جریمه دیرکرد وام فرقی دارد؟
خیر. در صورت تأخیر در بازپرداخت اقساط وام، بانک مبلغی را به عنوان جریمه در نظر میگیرد که به آن جریمه دیرکرد یا وجه التزام گفته میشود.
آیا مقدار جریمه دیرکرد وام همه جا یکسان است؟
نحوهی محاسبه جریمه دیرکرد وام معمولاً قاعدهی ثابتی دارد و از سوی بانک مرکزی تعیین شده است. اما ممکن است برخی از بانکها با توجه به میزان وام و مبلغ قسط، هزینه را به صورت روزانه و بر اساس روزهای دیرکرد، یا به صورت درصدی از کلّ وام محاسبه کنند.
دیدگاهتان را بنویسید